Net als VNG-voorzitter Annemarie Jorritsma maak ik mij  grote zorgen over de enorme risico’s die met de decentralisatie zorgtaken op gemeenten afkomen. Jorritsma wil terecht meer duidelijkheid over de randvoorwaarden van de decentralisaties: “We hebben onvoldoende zicht op wat al die maatregelen bij elkaar betekenen voor de lokale samenleving, voor gezinnen en voor individuen. Meteen nadat de inhoud van het regeerakkoord bekend werd, heeft de VNG hierover vragen gesteld aan het kabinet. Dat heeft nog niet geleid tot een duidelijk totaalbeeld van effecten op de samenleving en de financiële risicos.” Het onderzoek moet op zo kort mogelijke termijn plaatsvinden en moet zich richten op de financiële, wettelijke en maatschappelijke voorwaarden waaronder de decentralisaties tot een succes kunnen worden. Los van de VNG is nu ook duidelijk dat de rekenkamer een onderzoek moet gaan doen.

Waarom extra risicovol?

Overnames in bedrijfsleven zijn niet vaak succesvol, zelf niet na een due dilligence (lijken uit de kast analyse) van een half jaar. Bij gemeenten gaat dit anders. Zij zijn verplicht om deze maatschappelijke risicogebieden (zonder degelijke vooronderzoeken) over te nemen. De  lokale lokale politiek ziet vooral de extra inkomsten en bezuinigd tegelijkertijd vrolijk door op het ambtelijk apparaat.

Het ambtelijk apparaat ziet gelukkig wel in dat dit een zeer complexe operatie gaat worden en dat dit andere koek is dan de eerdere “succesvolle” decentralisaties, en trekt stevig aan de bel. Zij zien de bui al aankomen in een tijd waarin gemeenten steeds krapper bij kas zitten en tegenvallers niet meer  zo makkelijk verstopt kunnen worden.

Risico-indicatoren

Een paar belangrijke indicatoren welke ervoor zorgen dat deze decentralisaties risicovol zijn:

• Allereerst het maatschappelijk zorg-inhoudelijke gebied zelf; steeds moeilijker gevallen en onduidelijkheid gevolgen van deze trends, in combinatie met economische situatie.
• Imago-gevoeligheid van het onderwerp. Het gaat toch echt ergens fout. Dus gemeenten die alles  professioneel geregeld hebben kunnen toch keihard worden afgestraft als het mis gaat.
• Politieke ambities zijn hoog, de mogelijke besparingen worden direct verwacht, terwijl juist extra investeringen noodzakelijk zijn om  naar de toekomst daadwerkelijk efficiënter te kunnen werken.
• Organisaties bij gemeenten hebben tijd nodig om kennis en ervaring op te bouwen. Dit gaat dus via vallen en opstaan en hierbij hoort niet een afrekencultuur zoals in veel gemeenten heerst.
• De ICT en data component in deze overname is zeer groot. Verschillende partijen dragen data (systemen ) over. Hier moet concrete stuurinformatie van worden gemaakt. De ervaring leert dat veel van dit soort overheidstraject vaak duurder uitvallen en later worden opgeleverd.
• De interactie tussen de verschillende bestaande en nieuwe over te hevelen zorgtaken zorgt voor meer onderlinge afhankelijkheden, en maa
  kt het daarmee extra kwetsbaar.
• Er zijn zeer veel verschillende partijen betrokken met  elke hun eigen belangen (ook project-saboteurs)

Dialoog cruciaal

Hoewel veel gemeenten nog bezig zijn het schadeprofiel rondom de projecten te managen, is het nu tijd de juiste stappen te zetten. Gelukkig zie ik steeds meer gemeenten risicoanalyses uitvoeren en een risicomanager  aanstellen. Dit is voor deze gemeentelijke afdelingen nog een nieuw fenomeen maar daarom juist extra belangrijk.

Daarnaast staat het bij een aantal gemeenten al op de agenda van de gemeenteraad. En juist dit laatste is een belangrijke, want laat de gemeentelijke organisatie  en B&W niet alleen in dit zeer gevaarlijke bootje stappen!

Hieronder een voorbeeld risicoanalyse